Cấp cứu tâm thần

Cấp cứu tâm thần được thể hiện bằng những nhận thức và hành vi mà người bệnh tâm thần cần can thiệp y tế với các biện pháp nhanh nhất. Cấp cứu tâm thần đặt ra liên quan đến các biểu hiện lâm sàng tâm thần và cơ thể của bệnh nhân tâm thần. Vấn đề quan trọng bậc nhất trong cấp cứu tâm thần là cần phải loại trừ nguyên nhân thực tổn, tránh được các sai lầm trong chẩn đoán và các biến chứng nặng nề làm tăng khả năng cứu sống người bệnh.

Kích động vận động là trạng thái tâm lý – vận động quá mức, xuất hiện đột ngột, không có mục đích rõ ràng, không thích hợp với hoàn cảnh xung quanh và có tính chất phá hoại, nguy hiểm cho bản thân người bệnh và người xung quanh, ảnh hưởng đến trật tự và an toàn xã hội.

– Hỏi gia đình và người hộ tống để sơ bộ tìm hiểu nguyên nhân, hoàn cảnh phát sinh trạng thái kích động.
– Tìm liệu pháp tâm lý thích hợp làm dịu ngay tình trạng kích động của bệnh nhân như: giải thích, an ủi hoặc cởi trói cho bệnh nhân.
– Nếu bệnh nhân đồng ý cho khám bệnh cần phải khám ngay toàn thân, các thương tích, dấu hiệu thần kinh khu trú, tình trạng nhiễm khuẩn, nhiễm độc.
– Nếu bệnh nhân không cho khám bệnh cần phải cố định và tiêm các loại thuốc: haloperidol, seduxen, gacdenan, không nên tiêm aminazin.

Đối với rối loạn tâm thần nội sinh như: TTPL, kích động của pha hưng cảm của rối loạn cảm xúc lưỡng cực, nhân cách bệnh đã mạn tính có thể dùng aminazin theo cách sau:
+ Aminazin 25mg x 3 – 4 ống
+ Aloperidol 5mg x 1 – 2 ống
+ Pipolphel 0,05 x 1 ống trộn lẫn tiêm bắp thịt sâu và gacdenan 0,2 x 1 ống tiêm bắp thịt.
–> Nếu không hết kích động thì tiêm nhắc lại liều thuốc như trên từ 2 – 3 lần cách nhau 6 – 8 giờ.

Rối loạn tâm thần nội sinh mới điều trị lần đầu hoặc rối loạn tâm thần ở người cao tuổi đã điều trị nhiều lần thì có thể cho tiêm:
+ Haloperidol 5mg x1 – 2 ống
+ Pipolphen 0,05 x 1 ống trộn lẫn tiêm bắp thịt sâu
+ Gacdenan 0,2 x 1ống tiêm bắp thịt. Có thể dùng thêm seduxen 10mg x 1 ống; dung dịch Glucoza 30% x 10ml trộn lẫn tiêm tĩnh mạch chậm.
–> Liều thuốc trên có thể nhắc lại 2 – 3 lần cách nhau 6 – 8 giờ.

Nếu không có các thuốc trên thì bắt buộc phải tiêm aminazin nhưng cần tiêm liều nhỏ tăng dần và phải cố định tốt, không để bệnh nhân đứng dậy đột ngột gây hạ huyết áp tư thế. Cụ thể là:
+ Giờ đầu: aminazin 25mg x 1 – 2 ống/bắp thịt sâu.
+ Nếu chưa hết kích động thì giờ thứ 2 – 3 tiêm tiếp: aminazin 25mg x 2 – 4 ống, pipolphen 0,05 x 1ống, dimedron 0,1 x 1 – 2 ống trộn lẫn tiêm bắp thịt sâu.
+ Nếu giờ thứ 6 chưa hết kích động, tiếp tục tiêm liều thuốc như giờ thứ 3.
–> Thời gian dùng thuốc tiêm từ 5 – 7 ngày liền. Song song với tiêm thuốc trấn tĩnh cần phải truyền dịch bù nước, điện giải và giải độc.

• Khi bệnh nhân tỉnh dậy cần phải động viên cho bệnh nhân ăn uống và thầy thuốc phải có mặt ngay để làm liệu pháp tâm lý hợp lý cho bệnh nhân.
• Khi bệnh nhân hết trạng thái kích động cho bệnh nhân uống thuốc và theo dõi các tác dụng không mong muốn của thuốc và tìm nguyên nhân cụ thể để điều trị theo nguyên nhân.
• Các trường hợp đặc biệt cần thiết thì phải làm sốc điện kết hợp.
• Đối với rối loạn tâm thần thực tổn như: rối loạn tâm thần do nhiễm khuẩn, do chấn thương sọ não, do nội tiết, do mạch máu não, do sốt rét, do nhiễm độc,… việc dùng thuốc hướng tâm thần đặc biệt là thuốc trấn tĩnh phải hết sức thận trọng. Nếu cần chỉ nên dùng các thuốc an tĩnh như: seduxen, valium,… điều chủ yếu phải điều trị nguyên nhân mới có kết quả.
• Song song với dùng thuốc cần phải truyền dịch để bù nước, điện giải và giải độc cho bệnh nhân.
• Chăm sóc hộ lý:
  + Quản lý bệnh nhân ở buồng riêng, khu vực riêng tránh sự ồn ào ảnh hưởng đến bệnh nhân khác, buồng phải thoáng mát, dễ quan sát.
  + Không để bệnh nhân tiếp xúc với các vật dụng nguy hiểm.
  + Theo dõi sát cho đến khi bệnh nhân ngủ yên.